Вяртаюцца птушкі на гнёзды свае…


Зямля, якая нам баліць
Дрэвы, якія нам баляць
Усё жывое, якое нам баліць
26 красавіка 1986 г. у 1 г. 23 хвіліны 58 секунд адбылася аварыя на Чарнобыльскай АЭС. Кожны пяты жыхар Беларусі жыве на забруджанай тэрыторыі. 2015 год — дваццаць дзевяты паслячарнобыльскі.
Што мы робім на гэтай зямлі?
Жывём. Ці, хутчэй, выжываем. Радуемся жыццю.
“Вясновыя сны” — пад такой назвай 1 красавіка ў Веткаўскай раённай цэнтралізаванай бібліятэцы адкрылася выстаўка, падрыхтаваная бібліятэкарамі і супрацоўнікамі Веткаўскага музея.
Душа заўсёды просіць прыгожага, незвычайнага, і таму амаль кожны з пейзажаў, прадстаўленых на выстаўцы, — успамін пра свяшчэнны стан рая, у якім спалучаюцца гармонія, адчуванне свята, блізкасць да Божай прысутнасці. Менавіта таму мы ладзім, упрыгожваем свае чырвоныя куты (і не толькі іх), а і сам дом, наваколле. Мастацтва ад самага пачатку ўзнікнення нясе ў сабе сэнс стварэння, будовы, іншы раз — праз катарсіс, ачышчэнне. Жывапіс, музыка, іншыя віды мастацтва здольныя вылечваць, гаіць душу чалавека, настройваць яго думкі на лепшае. Яшчэ і таму яны маюць вялікі сэнс.
Жывапісныя палотны пры ўсім тым успрымаюцца як дакументы свайго часу. Праўда, далёка не ўсе з’явы жыцця бярэцца маляваць рука мастака.
Шаноўныя веткаўчане! У фондах Веткаўскага музея стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф.Р. Шклярава (ды і ў іншых музеях — беларускіх і сусветных) вы не знойдзеце ніводнай карціны, дзе былі б намаляваны згвалтаваныя, пакалечаныя дрэвы — з ушчэнт абпілаванымі сукамі, кронай, падобныя на слупы, тыя, што больш дзесятка гадоў выжываюць-“акультурваюцца” на веткаўскай вуліцы імя А.А. Грамыкі, на іншых вуліцах. Вы кажаце: нічога страшнага, калі іх пілаваць з году ў год — яны яшчэ больш зазелянеюць, адрастуць. Аднак гэта не садовыя дрэвы, частыя і сухія галіны якіх, сапраўды, трэба спілоўваць па восені. З дрэвамі, якія з’яўляюцца часткай гарадскога ландшафту, людзі дазваляюць сабе эксперыментаваць як з нежывымі істотамі, не адчуваючы і не заўважаючы, што нешта здарылася з імі самімі, з іх псіхічным здароўем. Людзі прызвычаіліся да болю, звыкліся з паўсюднай абыякавасцю, бездапаможнасцю ў вырашэнні грамадскіх праблем. Веткаўскія гарадскія краявіды (ды і некаторыя гомельскія таксама) з пакалечанымі дрэвамі нагадваюць мне карціны народнага мастака Беларусі Міхаіла Савіцкага, прысвечаныя пакутнікам, ахвярам лагера смерці ў Асвенцыме, у якім быў сам мастак.
Рэдка хто з мастакоў Беларусі браўся пісаць пакінутыя чарнобыльскія мясціны, вёскі, бо гэта самыя сапраўдныя сцэны Апакаліпсісу — настолькі яны жахлівыя ў сваёй абыдзённасці, звычайнасці… Як можна намаляваць атручаную зямлю?
Мы ўсе хворыя на Чарнобыль…
Звыкаемся (ужо і звыкліся) з сучасным “навядзеннем парадку на зямлі”. Мясціны Гомельшчыны, дзе існавалі невялікія і даволі вялікія пасёлкі, вёскі, сталіся для іх могілкамі. Па-іншаму, відаць, было нельга зрабіць? Дамы, гаспадарчыя пабудовы, у якіх ніхто не жыве, на якія няма праваўстанаўліваючых дакументаў, актыўна разбураюцца, закопваюцца ў зямлю, як нябожчыкі. Або спальваюцца з маўклівага дазволу сельсаветаў. Так танней: не трэба, напрыклад, кідаць на вецер 10-20 мільёнаў рублёў на пахаванне аднаго дома. Гэта пры тым, што ў гэтых мясцінах ёсць людзі, якім няма дзе жыць. Яны былі б рады мець проста дах над галавой, падлогу і сцены.
У некалькі сельсаветаў Веткаўскага раёна два гады таму назад звяртаўся Міхась Басякоў, таленавіты на песні і на душу беларус — унук самаходаў, якія перасяляліся ў Сібір з Гомельскай вобласці ў 80-я гады ХІХ веку. Прасіў Міхась аб самай звычайнай, без зручнасцяў, хаце… Толькі каб печка была. Марыў пра тое, каб перавезці сям’ю на Радзіму, каб самому тут жыць і працаваць. Аднак не знайшлося ў землякоў такой хаты для Міхася Басякова. Так і паехаў назад — у далёкі, чужы Алатыр, Расію. У Інтэрнэце з’явілася інфармацыя пра тое, што год назад Міхась памёр.
На нашых вачах сціраецца памяць пра Чарнобыль. Але не знікаюць яго наступствы.
Пяцьдзесят дзевяць вёсак і пасёлкаў Веткаўскага раёна сышлі ў нябыт пасля чарнобыльскай аварыі. Зніклі назвы вуліц, урочышчаў, сенажацей, балот, малых рэк, лясных дзялянак. Зямля стала безаблічнай, займела толькі адно імя: зона адчужэння. Тут нельга збіраць ягады, грыбы, лавіць рыбу, сеяць збожжа, увогуле — Тут нельга знаходзіцца, аб чым папярэджваюць спецыяльныя знакі.
Таму мы можам толькі бачыць вясновыя сны, якія сняцца пакінутым вёскам, — такімі паўстаюць жывапісныя палотны мастакоў, для якіх Веткаўская зямля стала роднай — Барыса Тарасенкі, Андрэя Прылуцкага, Галіны Нячаевай, Роберта Ландарскага, Пятра Шалюты, Фёдара Шклярава, Алега Кірушкіна.
Але гэта наша зямля, якая не стала чужой!
Ларыса РАМАНАВА.

Оставьте ответ

Ваш электронный адрес не будет опубликован.